چاپ

معرفی دانشکده الهيات، معارف اسلامی و ارشاد

دانشکده الهيات، معارف اسلامي و ارشاد يکي از دانشکده‌هاي پر سابقه دانشگاه امام صادقعلیه‌السلام است. رشته معارف اسلامی و تبلیغ به همراه دو رشته ديگر، معارف اسلامی و علوم سياسی، و معارف اسلامي و اقتصاد اولين رشته‌های اين دانشگاه را تشکيل می‌دادند. لکن با عنايت به پاره‌ای مشکلات ساختاری و محتوایی در سال 1367 این رشته به رشته الهيات، معارف اسلامی و ارشاد با سه گرایش فقه و اصول، فلسفه و کلام اسلامی و علوم قرآن و حدیث تغییر یافت و رشته معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات جایگزین معارف اسلامی و تبليغ شد.


آشنایی با رشته فقه و مبانی حقوق

پيشينه رشته

دانش فقه قديمی‌ترين و اصيل‌ترين رشته‌ از دانش‌های دينی و اسلامی است که پایه‌های آن در زمان نبی‌ مکرم اسلام صلی الله علیه و آله و ائمه اطهارعلیهم‌السلام نهاده شده است و به جهت نياز فراوان مسلمانان به احکام الهی در زندگی روزمره خود رشد و بالندگی بسياری داشته است. اين دانش تا پیش از تأسيس دانشگاه در ايران اصلی‌ترين دانش مورد توجه در حوزه‌های علميه بوده است و هم‌اکنون نیز طلاب حوزه‌های علميه فقه را به عنوان محوری‌ترين درس حوزوی می‌آموزند، لکن اين دانش با تأسيس دانشگاه، برای نخستين بار به صورت رشته دانشگاهی در سال 1313 در دانشکده معقول و منقول (دانشکده الهيات امروزی) دانشگاه تهران تدريس گرديد.  

موضوع رشته:

فقه در لغت به معناى مطلق فهم يا فهم دقيق مسائل نظرى است و در اصطلاح استخراج و استنباط احكام شرعى از منابع دينی همانند قرآن، سنت، عقل و اجماع است. انسان پس از ايمان به خداوند و دين آسمانی او اسلام، از آنجا كه خود را بنده خداوند مى‏شمرد، بر خود لازم مى‏داند كه رفتار و كردار خود را در همه جنبه‏هاى زندگى بر اساس قانون آسمانى و شريعت اسلام انجام دهد. از آن رو كه اوامر و نواهى شريعت در همه وقايع و رويدادها واضح و مشخص نبوده، بنابراين تعيين وظيفه انسان در برابر شريعت آسمانى، نيازمند بحث علمى دقيق و بررسى گسترده‏اى است. لذا علمی در ميان مسلمانان پديد آمد تا عهده‏دار کشف و تنظيم اين وظایف به نحو مدون شود. اين دانش همان فقه است که عبارت است از آشنايى مستدل با تعيين وظيفه شرعى انسان در برابر هر واقعه و وظيفه شرعى، يعنى نحوه رفتارى كه تبعيت از دين، انسان را بدان وا مى‏دارد تا بر طبق آن عمل كند. چنانکه فرد در تشخيص حکم فعل خود نيازمند حجت شرعي برخاسته از فقه است. اداره جامعه و حکومت نيز در راستاي اعمال حاکميت خود از طريق نهادها و نظام‌ها محتاج به حجت شرعي است که فقه در حوزه نظام سازي متکفل اين مهم است و همين نکته باعث تاکيد بر فقه‌هاي مضاعف و بين رشته‌اي در دانشگاه شده است .

دروس، گرایش‌ها و مقاطع تحصيلی رشته:

دوره تحصیلی در رشته فقه و مبانی حقوق، به صورت کارشناسی ارشد پیوسته می‌باشد که به صورت پنج سال کارشناسی و دو سال کارشناسی ارشد تعریف شده است. دانشجویان در طول دوره تحصیلی کارشناسی ارشد پیوسته حدود 230 واحد را می‌گذرانند.

دانشجويان اين رشته علاوه بر دروس تخصصی رشته فقه و مبانی حقوق که با تاکيد بر فقه مضاف و رويکرد ميان رشته‌اي ارائه مي‌شود، حدود80 واحد دروس در ديگر حوزه‌های معارف اسلامی (دوره مطالعاتی آثار استاد شهید مطهری، تفسیر و تدبر در قرآن کريم، قواعد و مکالمه زبان عربی، تاریخ اسلام و...) و همچنین زبان انگلیسی را در طول تحصیل می‌گذرانند.

از جمله دروس تخصصی اين رشته در اين مقطع می‌توان به فقه، اصول فقه، قواعد فقهی، تاریخ فقه و فقهاء و... اشاره کرد. دانشجویان اين رشته همانند طلاب حوزه‌های علميه در فقه به ترتيب کتاب‌های شرح لمعه شهيد اول و شهيد ثانی، و مکاسب شيخ انصاری و در اصول فقه به ترتيب کتاب‌های اصول الفقه مرحوم مظفر و فرائد الاصول (الرسائل) شیخ انصاری را آموزش می‌بينند. دانش‌آموختگانی که اين دروس را به خوبی فراگرفته باشند، معادل طلاب پایه هفت حوزه علميه تحصيل کرده‌اند. دانش‌آموختگان اين رشته همچنين مقداری واحدهای مرتبط با حقوق همانند مقدمه علم حقوق، حقوق اساسی و... را نيز می‌گذرانند. هر ساله، بخش مهمی از دانش‌آموختگان اين رشته در مقطع دکتری دانشگاه‌های کشور جهت ادامه تحصیل پذیرفته می‌شوند و بخشی از ايشان برای تکميل تحصيلات خود در اين رشته به حوزه‌های علميه منتقل می‌شوند.

دانشگاه امام صادقعلیه‌السلام، در مقطع دکترای تخصصی رشته فقه و مبانی حقوق نیز دانشجو می‌پذیرد. دوره دکتری در اين رشته از دو بخش آموزشی و پژوهشی تشکیل شده است. با این توضیح که دوره دکتری اين رشته، بصورت ناپیوسته است و برای ورود به مقطع دکتری، از داوطلبان به صورت کتبی و مصاحبه شفاهی آزمون به عمل می‌آید. طول دوره آموزشی در مقطع دکتری، چهار نیمسال تحصیلی و حداکثر دوره پژوهشی به منظور نگارش رساله پس از امتحان جامع، چهار نیمسال تحصیلی است.

کارکر‌دها و توانمندسازی‌های رشته:

دانشگاه امام صادقعلیه‌السلام که با رویکردی تلفيقی به توليد دانش می‌نگرد، بخشی از رشته‌های خود را به عنوان رشته مادر و مبنایی برای تبيين پایه‌های اين رويکرد تلفيقی قلمداد می‌کند. از ديدگاه مؤسسان دانشگاه، اصلی‌ترين و پایه‌ای‌ترين موضوع برای حصول تلفیق و توليد علوم انسانی اسلامی، همانا دانش فقه است و از اين رو علاوه بر دانشجويان رشته فقه، تمام دانشجويان رشته‌های ديگر نيز در حدی به فراگيری اين دانش ارزشمند می‌پردازند اما دانشجويان فقه به نحو کامل‌تر و دقیق‌تری در اين حوزه مطالعه و تحقیق می‌کنند و ديگر حوزه‌های دانش در دانشگاه از محصولات اين دانش برای توليدات خود بهره می‌برند. بنابراين در اين رشته تلاش مي‌شود برنامه‌های آموزشی به گونه‌ای سامان یابد که دانش‌آموختگان اين دانشگاه بيشتر در حوزه‌های پژوهشی و مطالعاتی توانمند گردند.

بر همين اساس ، فقه‌هاي مضاف متناظر با رشته‌هاي تحصيلي در دانشکده‌هاي مختلف طراحي شده و در مقطع دکتري رشته فقه نيز با همين رويکرد فقه ميان رشته‌اي برگزار مي‌شود. ايده فقه‌النظريات يا فقه حکومتي که مورد نظر رياست محترم دانشگاه است در گروه فقه و در فقه‌هاي دانشکده‌ها عملياتي مي‌شود.

بر اين اساس از جمله فعالیت‌های علمی امکان‌پذير توسط دانش‌آموختگان اين رشته می‌توان به تدريس در دانشگاه‌ها، ورود به عرصه‌های فرهنگی و فعاليت‌های پژوهشی در مؤسسات مربوطه اشاره نمود. بخشی از دانش‌آموختگان اين رشته جذب فعاليت‌های اجرایی و فرهنگی نيز می‌شوند. از آنجا که دانش‌آموختگان اين رشته کارایی و توانمندی دانش‌آموختگان رشته حقوق را نيز دارند می‌توانند در فعاليت‌هایی همچون قضاوت، وکالت، مشاوره و... نيز مشغول گردند، هرچند اين نوع از فعاليت‌ها در اولويت دانشگاه نمی‌باشد.

معرفی گروه فقه و مبانی حقوق:

دانشجويان اين رشته در دانشگاه در مقاطع گوناگون تحصیلی از وجود اساتيد برجسته‌ای همچون مرحوم آیت‌الله محمدرضا مهدوی‌کنی، آیت‌الله محمدباقر باقری‌کنی، آیت‌الله سید حسين سعادت مصطفوی و... بهره برده اند. در طی اين سال‌ها مديريت اين گروه به ترتيب بر عهده آیت‌الله سید حسين مصطفوی، حجت‌الاسلام‌والمسلمين دکتر یعقوبعلی برجی، حجت‌الاسلام‌والمسلمين دکتر سید علی حسینی و حجت‌الاسلام‌والمسلمين دکتر حسينعلی سعدی بوده است.

در حال حاضر، گروه فقه و مبانی حقوق دارای 15 عضو هيأت علمی (متشکل از سه استاد ، يک دانشيار و یازده استاديار) می‌باشد.

 

برای آشنایی بیشتر: وب سایت دانشکده الهیات


آشنایی با رشته فلسفه و کلام اسلامی

پيشينه رشته:

رشته فلسفه را باید پرسابقه‌ترين رشته‌ علوم انساني در دنيا دانست. این دانش در اسلام و ايران نيز از قدمتي طولاني برخوردار است. اين دانش با ظهور اسلام و عنايت ويژه‌ اين دين الهی به عقلانيت، در ميان انديشمندان مسلمان رشد يافت و اين دانشمندان با بهره از یافته‌های فيلسوفان گذشته و با الهام از آموزه‌های وحيانی دست به کار تدوين دانشی شدند که امروزه از آن با عنوان فلسفه اسلامی ياد می‌شود. در سنت اندیشه اسلامی با دانش ديگری نيز به نام کلام نيز مواجه هستيم که اندیشمندان آن به بررسی، مطالعه و دفاع از عقايد دينی می‌پردازند. اين دو دانش تا پیش از تأسيس دانشگاه در ايران در حوزه‌های علميه مورد توجه بود و هم‌اکنون نيز چنين است لکن با تأسيس دانشگاه، برای نخستين بار به صورت رشته دانشگاهی در سال 1313 در دانشکده معقول و منقول (دانشکده الهيات امروزی) دانشگاه تهران تدريس گرديد.

موضوع رشته:

فلسفه در معنای عام خود مشتمل بر مطلق دانش‌های عقلی و شامل حکمت نظري و عملي و فلسفه‌هاي مضاف مي‌شود. اما در معنای خاص آن دانشی است که از آن تحت عناوین «الهیات»، «فلسفه اُولی»، «فلسفه علیا»، «ما بعدالطبیعه»، «متافیزیک» یا «علم کلی» یاد می‌شود. هر چند در فلسفه اسلامي تاکيد بر فلسفه اولي است ولي ساير شاخه‌ها هم مدنظر قرار مي‌گيرد. اندیشمندان این دانش می‌کوشند کلی‌ترين و ریشه‌ای‌ترين پرسش‌های بشر را در حيطه‌هاي گوناگون فرا روی خود قرار داده و پاسخ‌هایی عميق و بر اساس استدلال عقلی برای آنها فراهم کنند. اندیشمندان با این رویکرد در تلاش برای شناخت عالم بوده‌اند و دست‌یابی به حقیقت را در گرو شناخت عالم عینی -آنگونه که واقعا هست- می‌دانستند. مسائلی از قبيل هستی، معرفت، علّيت، حرکت، زمان، خدا، انسان و... اموری هستند که در اين دانش به آنها پرداخته می‌شود.

دروس، گرایش‌ها و مقاطع تحصيلی رشته:

دوره تحصیلی در رشته فلسفه و کلام اسلامی، به صورت کارشناسی ارشد پیوسته می‌باشد که به صورت پنج سال کارشناسی و دو سال کارشناسی ارشد تعریف شده است. دانشجویان در طول دوره تحصیلی کارشناسی ارشد پیوسته 233 واحد را می‌گذرانند.

دانشجويان اين رشته نيز، علاوه بر دروس تخصصی رشته فلسفه و کلام اسلامی حدود 80 واحد دروس با ماهیت معارف اسلامی (فقه، اصول فقه، دوره مطالعاتی آثار استاد شهید مطهری، تفسیر و تدبر در قرآن کريم، قواعد و مکالمه عربی و...) و همچنین زبان انگلیسی را در طول تحصیل می‌گذرانند.

از جمله دروس تخصصی اين رشته در اين مقطع می‌توان به آشنايي با نظام‌های فلسفی (مشاء، اشراق و حکمت متعاليه)، فلسفه اسلامی (با تمرکز بر کتاب شرح منظومه)، تاریخ فلسفه اسلامی، فلسفه غربي و تاریخ آن، منطق صوری، منطق ریاضی، کلام، الهيات در قرآن کريم، الهيات در نهج‌البلاغه، فلسفه‌هاي مضاف (فلسفه علم، فلسفه ذهن و...) معرفت‌شناسی و... اشاره کرد. دروس اين رشته بیشتر بر فلسفه صدرایی متمرکز است اما ديگر مکاتب فلسفی اسلامی و غیر آن نيز مورد مطالعه قرار می‌گيرد. هر ساله، بخش مهمی از دانش‌آموختگان اين رشته در مقطع دکتری دانشگاه‌های کشور و گاه مراکز خارج از کشور جهت ادامه تحصیل پذیرفته می‌شوند.

دانشگاه امام صادقعلیه‌السلام، در مقطع دکترای تخصصی رشته فلسفه و کلام اسلامی نیز دانشجو می‌پذیرد. دوره دکتری در اين رشته نیز از حیث شرایط تحصیلی مانند رشته فقه و مبانی حقوق می‌باشد

کارکر‌دها و توانمندسازی‌های رشته:

دانشگاه امام صادق علیه‌السلام که با رویکردی تلفيقی به توليد دانش می‌نگرد، بخشی از رشته‌های خود را به عنوان رشته مادر و مبنایی برای تبيين پایه‌های اين رويکرد تلفيقی قلمداد می‌کند. از جمله اين رشته‌های پایه دانش فلسفه است که در آن به بررسی مبنایی و ریشه‌ای مبانی تبيين هستی، شناخت، علم، انسان و ... پرداخته می‌شود. بنابر اين در اين رشته تلاش مي‌شود برنامه‌های آموزشی به گونه‌ای سامان یابد که دانش‌آموختگان اين دانشگاه بيشتر در حوزه‌های پژوهشی و مطالعاتی توانمند گردند.

کار علمی دقیق، استفاده از اساتيد برجسته در اين رشته و انگيزه‌های ويژه دانشجويان اين رشته، سبب شده است که دانش‌آموختگان موفق اين رشته، نسبت به سایر دانش‌آموختگان فلسفه اسلامی دانشگاه‌های کشور از برجستگی‌های خاصی در عرصه‌های آموزشی و پژوهشی برخوردار باشند که نمود آن پذيرش درصد بالايي از دانش‎‌آموختگان در مقطع دکتري فلسفه و نيز اشتغال شمار بسياري از دانش‎‌آموختگان در هيأت علمي دانشگاه‌هاست. از جمله فعالیت‌های علمی امکان‌پذير توسط دانش‌اموختگان اين رشته می‌توان به تدريس در دانشگاه‌ها، ورود به عرصه‌های فرهنگی و فعاليت‌های پژوهشی در مؤسسات مربوطه اشاره نمود.

معرفی گروه فلسفه و کلام اسلامی:

مديريت گروه فلسفه و کلام اسلامی بر عهده فیلسوف برجسته معاصر، حضرت آیت‌الله سید حسن سعادت مصطفوی مي‌باشد. هم‌اکنون نيز دانشجويان اين رشته از وجود ايشان به عنوان استاد و رییس گروه بهره می‌برند.

در حال حاضر، گروه فلسفه و کلام اسلامی دارای شش عضو هيأت علمی متشکل از دو استاد، دو دانشيار و دو استاديار می‌باشد.

 

برای آشنایی بیشتر: وب سایت دانشکده الهیات


آشنایی با رشته علوم قرآن و حدیث

پيشينه رشته:

قرآن كريم و احاديث منقول از رسول خداصلي الله عليه و آله و اهل بيتعليهم السلام در همه فرق اسلامي به عنوان اصلي‌ترين منبع شناخت معارف و آموزه‌هاي ديني شناخته مي‌شود. مطالعه و بررسي اين منابع از صدر اسلام تا كنون يكي از مهم‌ترين دانش‌هاي ديني به حساب مي‌آيد. تفسير قرآن كريم، جمع‌آوري و بررسي صحت روايات، تاريخ قرآن كريم و احاديث و... از جمله موضوعاتي است که همواره مورد مطالعه دانشمندان اسلامي بوده است و سابقه‌اي به عمر اسلام دارد. لکن اين دانش با تأسيس دانشگاه، برای نخستين بار به صورت رشته دانشگاهی در سال 1313 در دانشکده معقول و منقول (دانشکده الهيات امروزی) دانشگاه تهران تدريس گرديد و امروزه نيز در دانشگاه‌هاي ديگر تدريس مي‌شود. اين رشته در دانشگاه بيشتر با محوريت بررسي‌هاي تاريخي و علوم مختلف درحوزه قرآن و حديث شكل گرفته است.

موضوع رشته:

اين رشته در دانشگاه بيشتر با محوريت بررسي‌هاي تاريخي و علومي شكل گرفته است كه وظيفه آنها بررسي مسائل محتوايي و شكلي حوزه قرآن و حديث است. در اين رشته به موضوعاتي همچون تفسير قرآن كريم، روش‌هاي فهم قرآن كريم، تاريخ قرآن كريم و احاديث، روش‌هاي بررسي صحت اسناد روايات و... پرداخته مي‌شود. اين نوع از بررسي‌ها تأثير مستقيمي در فهم صحيح و برداشت‌هاي بدون انحراف از منابع ديني دارد. فقها كه وظيفه استنباط احكام الهي از منابع ديني را بر عهده دارند، يكي از مهم‌ترين مصرف‌كنندگان مستقيم توليدات علمي اين رشته هستند. دفاع علمي و مستند از ساحت دين مبين اسلام، کوشش در جهت کاربردي سازي علوم قرآن و حديث در راستاي پاسخگويي به مسائل روز اجتماعي و تکيه بر مطالعات ميان رشته‌اي و تلفيقي و گسترش زمينه پيوند زبان‌شناسي، انسان‌شناسي و علوم تربيتي با علوم قرآن و حديث از اهداف اين گروه و رشته علمي است.

دروس، گرایش‌ها و مقاطع تحصيلی رشته:

دوره تحصیلی در رشته علوم قرآن و حديث، به صورت کارشناسی ارشد پیوسته می‌باشد که به صورت پنج سال کارشناسی و دو سال کارشناسی ارشد تعریف شده است. دانشجویان در طول دوره تحصیلی کارشناسی ارشد پیوسته حدود 230 واحد را می‌گذرانند.

دانشجويان اين رشته همانند ديگر دانشجويان دانشگاه امام صادقعلیه‌السلام، علاوه بر دروس تخصصی، حدود 80 واحد دروس در ديگر حوزه‌های معارف اسلامی (فقه، اصول فقه، دوره مطالعاتی آثار استاد شهید مطهری، تفسیر و تدبر در قرآن کريم، قواعد و مکالمه زبان عربی، تاریخ اسلام و...) و همچنین زبان انگلیسی را در طول تحصیل می‌گذرانند.

از جمله دروس تخصصی اين رشته در اين مقطع می‌توان به تاريخ قرآن کريم، تاریخ حديث، تفاسیر موضوعی (تفسیر اخلاقی، تفسیر اجتماعی، تفسیر عرفانی، تفسیر فلسفی و...) روش‌های تفسیری، معناشناسی، زبان‌شناسی، انسان‌شناسي و... اشاره نمود. هر ساله، بخش مهمی از دانش‌آموختگان اين رشته در مقطع دکتری دانشگاه‌های کشور جهت ادامه تحصیل پذیرفته می‌شوند.

دانشگاه امام صادقعلیه‌السلام، در مقطع دکترای تخصصی رشته علوم قرآن و حديث نیز دانشجو می‌پذیرد. دوره دکتری در اين رشته نیز از حیث شرایط تحصیلی مانند دو رشته قبل می باشد.

کارکر‌دها و توانمندسازی‌های رشته:

دانشگاه امام صادقعلیه‌السلام که با رویکردی تلفيقی به توليد دانش می‌نگرد، بخشی از رشته‌های خود را به عنوان رشته مادر و مبنایی برای تبيين پایه‌های اين رويکرد تلفيقی قلمداد می‌کند. بر اين اساس برنامه‌هاي اين رشته به گونه‌اي طراحي شده است كه دانشجويان به صورت دانشگاهي و علمي با قالب‌ها و محتواهاي ديني آشنا شوند و ديگر حوزه‌های دانش در دانشگاه و خارج از آن از محصولات اين دانش برای توليدات خود بهره ببرند. بنابراين در اين رشته تلاش مي‌شود برنامه‌های آموزشی به گونه‌ای سامان یابد که دانش‌آموختگان اين دانشگاه بيشتر در حوزه‌های پژوهشی و مطالعاتی توانمند گردند.

بر اين اساس از جمله فعالیت‌های علمی امکان‌پذير توسط دانش‌آموختگان اين رشته می‌توان به تدريس در دانشگاه‌ها، ورود به عرصه‌های فرهنگی و فعاليت‌های پژوهشی در مؤسسات مربوطه اشاره نمود. البته بخشی از دانش‌آموختگان اين رشته جذب فعاليت‌های اجرایی و فرهنگی نظير مديريت قرآني و ديني نيز می‌شوند هرچند اين نوع از فعاليت‌ها در اولويت دانشگاه نيستند.

معرفی گروه علوم قرآن و حديث:

مديريت اين گروه بر عهده آقای دکتر احمد پاکتچی پژوهشگر برجسته حوزه قرآن و حديث، تاريخ، زبان‌شناسی و معناشناسی بوده است. در حال حاضر، گروه علوم قرآن و حديث دارای 5 عضو هيأت علمی (متشکل از سه دانشيار و دو استاديار) می‌باشد.

 

 

برای آشنایی بیشتر: وب سایت دانشکده الهیات