معرفی دانشکده الهيات، معارف اسلامی و ارشاد - آشنایی با رشته فقه و مبانی حقوق

آشنایی با رشته فقه و مبانی حقوق

پيشينه رشته

دانش فقه قديمی‌ترين و اصيل‌ترين رشته‌ از دانش‌های دينی و اسلامی است که پایه‌های آن در زمان نبی‌ مکرم اسلام صلی الله علیه و آله و ائمه اطهارعلیهم‌السلام نهاده شده است و به جهت نياز فراوان مسلمانان به احکام الهی در زندگی روزمره خود رشد و بالندگی بسياری داشته است. اين دانش تا پیش از تأسيس دانشگاه در ايران اصلی‌ترين دانش مورد توجه در حوزه‌های علميه بوده است و هم‌اکنون نیز طلاب حوزه‌های علميه فقه را به عنوان محوری‌ترين درس حوزوی می‌آموزند، لکن اين دانش با تأسيس دانشگاه، برای نخستين بار به صورت رشته دانشگاهی در سال 1313 در دانشکده معقول و منقول (دانشکده الهيات امروزی) دانشگاه تهران تدريس گرديد.  

موضوع رشته:

فقه در لغت به معناى مطلق فهم يا فهم دقيق مسائل نظرى است و در اصطلاح استخراج و استنباط احكام شرعى از منابع دينی همانند قرآن، سنت، عقل و اجماع است. انسان پس از ايمان به خداوند و دين آسمانی او اسلام، از آنجا كه خود را بنده خداوند مى‏شمرد، بر خود لازم مى‏داند كه رفتار و كردار خود را در همه جنبه‏هاى زندگى بر اساس قانون آسمانى و شريعت اسلام انجام دهد. از آن رو كه اوامر و نواهى شريعت در همه وقايع و رويدادها واضح و مشخص نبوده، بنابراين تعيين وظيفه انسان در برابر شريعت آسمانى، نيازمند بحث علمى دقيق و بررسى گسترده‏اى است. لذا علمی در ميان مسلمانان پديد آمد تا عهده‏دار کشف و تنظيم اين وظایف به نحو مدون شود. اين دانش همان فقه است که عبارت است از آشنايى مستدل با تعيين وظيفه شرعى انسان در برابر هر واقعه و وظيفه شرعى، يعنى نحوه رفتارى كه تبعيت از دين، انسان را بدان وا مى‏دارد تا بر طبق آن عمل كند. چنانکه فرد در تشخيص حکم فعل خود نيازمند حجت شرعي برخاسته از فقه است. اداره جامعه و حکومت نيز در راستاي اعمال حاکميت خود از طريق نهادها و نظام‌ها محتاج به حجت شرعي است که فقه در حوزه نظام سازي متکفل اين مهم است و همين نکته باعث تاکيد بر فقه‌هاي مضاعف و بين رشته‌اي در دانشگاه شده است .

دروس، گرایش‌ها و مقاطع تحصيلی رشته:

دوره تحصیلی در رشته فقه و مبانی حقوق، به صورت کارشناسی ارشد پیوسته می‌باشد که به صورت پنج سال کارشناسی و دو سال کارشناسی ارشد تعریف شده است. دانشجویان در طول دوره تحصیلی کارشناسی ارشد پیوسته حدود 230 واحد را می‌گذرانند.

دانشجويان اين رشته علاوه بر دروس تخصصی رشته فقه و مبانی حقوق که با تاکيد بر فقه مضاف و رويکرد ميان رشته‌اي ارائه مي‌شود، حدود80 واحد دروس در ديگر حوزه‌های معارف اسلامی (دوره مطالعاتی آثار استاد شهید مطهری، تفسیر و تدبر در قرآن کريم، قواعد و مکالمه زبان عربی، تاریخ اسلام و...) و همچنین زبان انگلیسی را در طول تحصیل می‌گذرانند.

از جمله دروس تخصصی اين رشته در اين مقطع می‌توان به فقه، اصول فقه، قواعد فقهی، تاریخ فقه و فقهاء و... اشاره کرد. دانشجویان اين رشته همانند طلاب حوزه‌های علميه در فقه به ترتيب کتاب‌های شرح لمعه شهيد اول و شهيد ثانی، و مکاسب شيخ انصاری و در اصول فقه به ترتيب کتاب‌های اصول الفقه مرحوم مظفر و فرائد الاصول (الرسائل) شیخ انصاری را آموزش می‌بينند. دانش‌آموختگانی که اين دروس را به خوبی فراگرفته باشند، معادل طلاب پایه هفت حوزه علميه تحصيل کرده‌اند. دانش‌آموختگان اين رشته همچنين مقداری واحدهای مرتبط با حقوق همانند مقدمه علم حقوق، حقوق اساسی و... را نيز می‌گذرانند. هر ساله، بخش مهمی از دانش‌آموختگان اين رشته در مقطع دکتری دانشگاه‌های کشور جهت ادامه تحصیل پذیرفته می‌شوند و بخشی از ايشان برای تکميل تحصيلات خود در اين رشته به حوزه‌های علميه منتقل می‌شوند.

دانشگاه امام صادقعلیه‌السلام، در مقطع دکترای تخصصی رشته فقه و مبانی حقوق نیز دانشجو می‌پذیرد. دوره دکتری در اين رشته از دو بخش آموزشی و پژوهشی تشکیل شده است. با این توضیح که دوره دکتری اين رشته، بصورت ناپیوسته است و برای ورود به مقطع دکتری، از داوطلبان به صورت کتبی و مصاحبه شفاهی آزمون به عمل می‌آید. طول دوره آموزشی در مقطع دکتری، چهار نیمسال تحصیلی و حداکثر دوره پژوهشی به منظور نگارش رساله پس از امتحان جامع، چهار نیمسال تحصیلی است.

کارکر‌دها و توانمندسازی‌های رشته:

دانشگاه امام صادقعلیه‌السلام که با رویکردی تلفيقی به توليد دانش می‌نگرد، بخشی از رشته‌های خود را به عنوان رشته مادر و مبنایی برای تبيين پایه‌های اين رويکرد تلفيقی قلمداد می‌کند. از ديدگاه مؤسسان دانشگاه، اصلی‌ترين و پایه‌ای‌ترين موضوع برای حصول تلفیق و توليد علوم انسانی اسلامی، همانا دانش فقه است و از اين رو علاوه بر دانشجويان رشته فقه، تمام دانشجويان رشته‌های ديگر نيز در حدی به فراگيری اين دانش ارزشمند می‌پردازند اما دانشجويان فقه به نحو کامل‌تر و دقیق‌تری در اين حوزه مطالعه و تحقیق می‌کنند و ديگر حوزه‌های دانش در دانشگاه از محصولات اين دانش برای توليدات خود بهره می‌برند. بنابراين در اين رشته تلاش مي‌شود برنامه‌های آموزشی به گونه‌ای سامان یابد که دانش‌آموختگان اين دانشگاه بيشتر در حوزه‌های پژوهشی و مطالعاتی توانمند گردند.

بر همين اساس ، فقه‌هاي مضاف متناظر با رشته‌هاي تحصيلي در دانشکده‌هاي مختلف طراحي شده و در مقطع دکتري رشته فقه نيز با همين رويکرد فقه ميان رشته‌اي برگزار مي‌شود. ايده فقه‌النظريات يا فقه حکومتي که مورد نظر رياست محترم دانشگاه است در گروه فقه و در فقه‌هاي دانشکده‌ها عملياتي مي‌شود.

بر اين اساس از جمله فعالیت‌های علمی امکان‌پذير توسط دانش‌آموختگان اين رشته می‌توان به تدريس در دانشگاه‌ها، ورود به عرصه‌های فرهنگی و فعاليت‌های پژوهشی در مؤسسات مربوطه اشاره نمود. بخشی از دانش‌آموختگان اين رشته جذب فعاليت‌های اجرایی و فرهنگی نيز می‌شوند. از آنجا که دانش‌آموختگان اين رشته کارایی و توانمندی دانش‌آموختگان رشته حقوق را نيز دارند می‌توانند در فعاليت‌هایی همچون قضاوت، وکالت، مشاوره و... نيز مشغول گردند، هرچند اين نوع از فعاليت‌ها در اولويت دانشگاه نمی‌باشد.

معرفی گروه فقه و مبانی حقوق:

دانشجويان اين رشته در دانشگاه در مقاطع گوناگون تحصیلی از وجود اساتيد برجسته‌ای همچون مرحوم آیت‌الله محمدرضا مهدوی‌کنی، آیت‌الله محمدباقر باقری‌کنی، آیت‌الله سید حسين سعادت مصطفوی و... بهره برده اند. در طی اين سال‌ها مديريت اين گروه به ترتيب بر عهده آیت‌الله سید حسين مصطفوی، حجت‌الاسلام‌والمسلمين دکتر یعقوبعلی برجی، حجت‌الاسلام‌والمسلمين دکتر سید علی حسینی و حجت‌الاسلام‌والمسلمين دکتر حسينعلی سعدی بوده است.

در حال حاضر، گروه فقه و مبانی حقوق دارای 15 عضو هيأت علمی (متشکل از سه استاد ، يک دانشيار و یازده استاديار) می‌باشد.

 

برای آشنایی بیشتر: وب سایت دانشکده الهیات