دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد

 

پيشينه رشته:

رشته اقتصاد را می­توان يکي از قدیمی­ترین رشته‌هاي علوم انساني در دنیا دانست البته همراهی اقتصاد با انسان­ها را می­توان به زمان فرزندان آدم باز گرداند که برای نخستین بار به کشت و کار پرداختند اما تدوین آن به دوران روم باستان باز می­گردد که از آن به تدبیر منزل یاد می­کردند. این رشته در ايران نيز از قدمتي طولاني برخوردار است. در آثار اندیشمندانی دور و فيلسوفان با مبحثی تخت عنوان «تدبیر منزل» مواجه می‌شويم که به بررسی اقتصادی خانوار و دولت از قبيل نحوه جمع آوری مالیات و ... می‌پرداختند. اما با گسترش دامنه تعاملات کشورها و افزایش پیچيدگی در اداره این تعاملات و پیدایش سؤالاتی مبنایی از قبيل اینکه ثروت ملل چیست و چگونه ملتی ثروتمند می­شود، اين دانش کهنه شکل نوينی به خود گرفت و در دانشگاه‌های دنيا به يک رشته آکادميک علمی و با شاخه‌ها و موضوعات متنوع تبديل شد. آموزش رشته اقتصاد در ايران به عنوان یکی از رشته‌های فرعی حقوقی و در قالب اقتصاد سیاسی شروع شد و با تاسیس اولین دانشکده اقتصاد در دانشگاه ملی ایران در سال ۱۳۳۸ به مرحله تازه‌ای رسید. هر چند آن زمان، دروس اقتصادی در برخی رشته‌های دیگر از جمله بازرگانی تدریس می‌شد، ولی باید شروع رشته اقتصاد به صورت مستقل را آغاز توجه به اهمیت این رشته در ایران دانست.

موضوع رشته:

رشته اقتصاد را می­توان چارچوب فکری دانست که در تلاش است تا پاسخی به معضلات اجتماعی و رفتار مردم با ابزار خود بیابد تا بدین طریق روابط علی - معلولی را بین پدیده­های اجتماعی و رفتارهای فردی شناسایی کرده تا بدین نحو جواب و سیاستی برای سوال چیستی ثروت ملل و رسیدن به آن بیان کند. در این علم از ابزار ریاضی گرفته تا ابزار توصیفی- تحلیلی استفاده می­شود.

اقتصاد را می­توان هم در مسائل شخصی- خانوادگی و هم در مسائل اجتماعی به کاربرد و از آن در طراحی نقطه ایده­آل و مسیر رسیدن به این نقطه و نیز وضعیت موجود بهره برد و در عین حال روابط و تأثیرات مختلف پدیده­های مختلف  را در تعیین مسیر رسیدن به این نقطه دید. می‌توان گفت که موضوع اقتصاد عبارت است از ثروت (کالاها، خدمات و منابع)، از حیث چگونگی تولید، توزیع و مصرف آن یا به عبارتی علم انتخاب است راه تولید و ثروت و افزایش رفاه را بیان می­دارد.

معنای تلفيق معارف اسلامی با اقتصاد:

دانش اقتصادی به معناي امروزي و متداول آن در مغرب زمين بسط و گسترش يافته است و نظريه‌پردازان آن از منظر تمدن غربي بدان نگريسته‌اند و بسياري از يافته‌هاي آن پاسخي به نيازهاي تاريخي اجتماعي و سياست فرهنگي غرب مي‌باشد. اما «اقتصاد» در انديشه دینی (اسلام)، معنای خاص خود را دارد و باید در جامعه اسلامی، مبتنی بر پایه‌های تفکر دينی تعریف شود. از این رو به طور اجمال، «علم اقتصاد اسلامی» را تدبیر زندگی شخصی و جامعه  در راستای تعالی و سعادت دنیوی و اخروی تعریف می‌کنند. با عنایت به تعریف ذکر شده، در جامعه اسلامی شناخت و کارکرد معارف اسلامی با ماهیت امر اقتصاد، آن هم نه مبتنی بر حس منفعت شخصی، بلکه بر اساس حس تعالی طلبی که در فطرت به ودیعه نهاده شده است، اهمیت می­یابد.

با پيروزي انقلاب اسلامي و تأسيس نظام جمهوري اسلامي كه با اهداف انقلابی خود در صدد تأسیس جامعه­ای مبتنی بر دین و تقوا وبا هدف سعادت­مندی دنیوی و اخروی بود، نگاه ویژه­ای به اقتصاد اسلامی وجود داشته چنانچه یکی از تکالیف قانون اساسی امر دولت به پی‌ریزی اقتصادی صحیح و عادلانه بر طبق ضوابط اسلامی ... بوده است( اصل 2 قانون اساسی) چنین بود که  براي رفع اين نقيصه بزرگ و به منظور تربيت متخصصان و انديشمنداني كه بتوانند از منظر دين، سنت‌هاي ديني و ملي؛ مسائل سياسي را مورد تحليل و ارزيابي علمي قرار دهند، رشته معارف اسلامي و اقتصاد در اين دانشگاه تأسيس گرديد.

در طراحی اين رشته تلاش شده است تا در راستای رسالت دانشگاه امام صادق علیه السلام، یعنی تلفیق علوم انسانی با معارف اسلامی؛ تعلیم «اقتصاد اسلامی» و به تبع آن تربیت پژوهندگان، متخصصان و کارشناسانی زبده، برای خدمت به جامعه اسلامی و رفع فقدان‌های معرفتی در حوزه آموزشی و پژوهشی، سرلوحه کار قرار گيرد. تلفيق ميان معارف اسلامي و علم اقتصاد، وسيله‌اي است كه دانش‌‌آموختگان اين رشته بتوانند با كسب توانايي‌هاي لازم از دريچه دين، علم، مسائل و انديشه‌هاي اقتصادی  را مورد بررسي عالمانه قرار دهند و با تجزيه و تحليل تئوري‌هاي جديد اقتصادی و كوشش در بررسي مباني و ثمرات اين تئوري‌ها، قادر به طراحي مدل‌هاي اقتصادی بر اساس موازين اسلامي برای نیل کشور به آرمان­های انقلابی و اسلامی­ خود باشند و در نهايت بتوانند از نظر علمي و عملي پاسخگوي نيازهاي واقعي جامعه اسلامي ايران بوده و مرجعیت علمی در حوزه اقتصاد را برای ایران به همراه آورند.

دروس، گرایش‌ها و مقاطع تحصیلی:

دوره تحصیلی در رشته معارف اسلامی و اقتصاد مانند سایر رشته‌های دانشگاه امام صادق علیه السلام، به صورت  کارشناسی ارشد پیوسته می‌باشد که به صورت پنج سال کارشناسی و دو سال کارشناسی ارشد تعریف شده است. دانشجویان در طول دوره تحصیلی کارشناسی ارشد پیوسته، 227 واحد را می­گذرانند.

چینش واحدهای دوره به گونه‌ای است که دانشجویان همچون دانشجویان اقتصاد دانشگاه‌های کشور، واحدهای مصوب وزارت علوم، را می‌گذرانند لکن با توجه به رویکرد‌ تلفيقی رشته‌های دانشگاه امام صادق علیه السلام، علاوه بر آن حدود 80 واحد دروس با ماهیت معارف اسلامی (فقه، اصول فقه، دوره مطالعاتی آثار استاد شهید مطهری، تفسیر و تدبر در قرآن کريم، زبان عربی (قواعد و مکالمه عربی) و ...) و همچنین زبان انگلیسی را در طول تحصیل می‌گذرانند.

از جمله دروس تخصصی اين رشته در اين مقطع می‌توان به اقتصاد کلان، اقتصاد خرد، اقتصاد بخش عمومی، تاریخ عقاید اقتصادی، اقتصاد کشاورزی، اقتصاد بین­الملل، اقتصاد ایران، پول و بانکداری، بانکداری اسلامی، اقتصاد اسلامی، فقه الاقتصاد و ... اشاره کرد.

اين رشته در دانشگاه امام صادق علیه السلام دارای نزدیک به 20 گرایش پژوهشی بوده که بسته به علاقه دانش­جویان و نیازهای جامعه و رویکرد مورد علاقه ­آنان که می­تواند رویکرد تاریخی، ریاضی، کاربردی، فلسفی، فقهی و... که در حین تحصیل در درس­های خود به آنها برخورده و به آنها علاقه­مند شده است نتخاب می­کنند. گرایش‌هایی همچون اقتصاد سنجی و اقتصاد مالی، اقتصاد پولی، اقتصاد بخش عمومی، اقتصاد نفت و گاز، اقتصاد انرژی، اقتصاد اسلامی، اقتصاد فرهنگ، اقتصاد بیمه و... اشاره کرد.

دانشگاه امام صادق علیه السلام، در مقطع دکترای تخصصی رشته معارف اسلامی و اقتصاد، در گرایش‌های مدیریت قراردادهای بین المللی نفت وگاز، اقتصاد نفت و گاز، اقتصاد بیمه، بیمه آماری، فلسفه-اقتصاد- سیاست نیز دانشجو می‌پذیرد. کلیه رشته­های فوق­الذکر حالت بین رشته­ای دارد و اين دانشگاه جزء معدود دانشگاه­هایی در جهان است که دوره‌های دکتری با چنین رویکردی برگزار می­کند. دوره دکتری در اين رشته از دو بخش آموزشی و پژوهشی تشکیل شده است. با این توضیح که دوره دکتری ، بصورت ناپیوسته است و برای ورود به مقطع دکتری، از داوطلبان به صورت کنکور کتبی و مصاحبه شفاهی آزمون به عمل می‌آید. طول دوره آموزشی در مقطع دکتری، چهار نیمسال تحصیلی و حداکثر دوره پژوهشی به منظور نگارش رساله پس از امتحان جامع، چهار نیمسال تحصیلی است. افزون بر این، هر ساله، طیف قابل توجهی از دانش‌آموختگان اين رشته در مقطع دکتری دانشگاه‌های کشور و همچنین مراکز خارج از کشور جهت ادامه تحصیل پذیرفته می‌شوند.

کارکر‌دها و توانمندسازی‌های رشته:

دانشگاه امام صادق علیه السلام که با رویکردی تلفيقی به توليد دانش می‌نگرد، تلاش مي‌کند برنامه‌های آموزشی خود را به گونه‌ای سامان بخشد که دانش‌آموختگان اين دانشگاه بيشتر در حوزه‌های پژوهشی و مطالعاتی ميان‌رشته‌ای (معارف اسلامی و علوم انسانی) توانمند گردند. اين مسأله موجب شده است که هدف اصلی دانشگاه از تأسيس رشته معارف اسلامی و اقتصاد، تربيت محققان و پژوهندگان جوانی باشد که در حوزه اقتصاد اسلامی صاحب نظریه و توليدکننده دانش باشند.

بر اين اساس تنوع دروس معارف اسلامی که به مثابه فراهم‌سازی مقدمات لازم برای تلفیق رشته اقتصاد با معارف دینی است، زمینه و فرصت مقتضی را برای دانشجویان دغدغه‌مند برای گام‌نهادن در راستای تولید علم اقتصاد اسلامی و به تبع آن متخصصین و کارشناسان اقتصاد اسلامی، را فراهم ساخته است.

البته طبيعی است که همه دانش‌آموختگان اين رشته دارای گرایش‌های مطالعاتی و پژوهشی نباشند لذا برخی از ايشان وارد حوزه‌های اجرایی و مدیريتی می‌شوند و به خدمت به نظام اسلامی می‌پردازند. مراکز حساسی چون وزارت اقتصاد و دارایی، وزارت کشاورزی، وزارت نیرو، وزارت صنعت و معدن و تجارت، نهاد ریاست جمهوری، بنیادها و سازمان­ها، شرکت­های خصوصی، استانداری­ها و فرمانداری­ها و بانک­ها، شورای عالی امنيت ملی و ... از جمله مراکزی هستند که نيازمند نيروهای متخصص و متعهد می‌باشند. به عنوان نمونه دکتر علی باقری، معاون دبیر شورای عالی امنيت ملی کشور دانش‌آموخته رشته معارف اسلامی و اقتصاد اين دانشگاه در مقطع کارشناسی ارشد پیوسته و دکتری می‌باشند. همچنين دکتر داود منظور معاون وزیر نیرو از دانش‌آموختگان اين رشته و عضو هیئت علمی دانشکده می­باشند. دکتر محمد هادی زاهدی وفا نيز رئیس دانشکده و معاون اسبق وزیر اقتصاد و دارایی از دانش آموختگان این رشته می­باشند.

معرفی دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد:

دانشکده معارف اسلامي و اقتصاد، يکي از دانشکده‌هاي پر سابقه دانشگاه امام صادق علیه السلام است. رشته معارف اسلامی و اقتصاد به همراه دو رشته ديگر، معارف اسلامی و تبليغ، و معارف اسلامي و علوم سیاسی اولين رشته‌های اين دانشگاه را تشکيل می‌دادند.  دانشکده اقتصاد دارای 14 عضو هیأت علمی بوده و تا کنون سه رئیس به خود ديده است: دکتر مسعود درخشان، دکتر فرزین‌وش و دکتر زاهدی وفا که رئیس دانشکده فعلی می­باشند.

برای آشنایی بیشتر:http://www.ecoisu.ir

ت

موضوعات مرتبط:

- معناي رويكرد تلفيقي